A. Aktywny plan

Najczęściej spotykanym planem strategicznym w praktyce turniejowej jest tzw. "atak mniejszościowy".

Partia 1

Gambit hetmański [D35]

Karpow - Ljubojevic
Linares 1989
[Jerzy Konikowski]

1.d4 Sf6 2.c4 e6 3.Sc3 d5 4.cxd5 exd5 5.Gg5 c6

W ten sposób na skrzydle hetmańskim powstała formacja pionkowa, która będzie przedmiotem naszych rozważań. Białe mają w tej części szachownicy pionka mniej i mimo tego, mogą właśnie tutaj rozpocząć aktywną akcję. Ich głównym celem jest marsz b2-b4-b5 i następnie wymianą na c6 stworzenie w obozie przeciwnika trwałej słabości, która może stać się obiektem ataku białych.

6.e3 Sbd7 7.Gd3 Ge7 8.Hc2 0-0 9.Sf3 We8 10.0-0 Sf8 11.Wab1

Zgodnie z planem białe przygotowują marsz pionka b. Czarne mają do dyspozycji kilka możliwości prowadzenia dalszej walki. Jedną z nich jest przygotowanie kontrgry na skrzydle królewskim.

11...Se4 12.Gxe7 Hxe7 13.b4 a6

Celem tego ruchu jest - w razie otwarcia linii a - aktywizacja wieży. Słabą stroną tego planu jest osłabienie pola b6, co w wielu przypadkach może być wykorzystane przez białe.

14.a4 Gf5

Wcześniej grywano 14...Sg6, aby możliwie szybko skoncentrować swe siły na prawej flance i ruszyć do kontrataku, np. 15.b5 axb5 16.axb5 Gg4 17.Gxe4! (Białe nie mogą lekceważyć planu przeciwnika: 17.Sd2? Sxd2 18.Hxd2 Sh4 19.Wfe1 Gh3! 20.Gf1 Hg5 i czarne wygrywają.) 17...dxe4 18.Sd2 Gf5 19.bxc6 bxc6 20.Se2 Sh4 21.Sg3 Gg6? (Należało ruchem 21...Wac8 bronić pionka.) 22.Hxc6 Wac8 23.Hb5 i czarne nie uzyskały rekompensaty za piechura, Awerbach-Konstantynopolski, Moskwa 1966.

15.Se5!?

Należy unikać szablonów. Po 15.b5 axb5 16.axb5 Sxc3 17.Hxc3 Gxd3 18.Hxd3 Se6 (18...c5!? jest godne również uwagi) 19.bxc6 bxc6 20.Wfc1 Wec8 czarne przeprowadzają manewr c6-c5 z równymi szansami.

15...Wad8?

Schematyczny ruch. Należało grać 15...f6!? Posunięcie to osłabia wprawdzie skrzydło królewskie, co nie byłoby łatwe do wykorzystania, np. 16.Sf3 Sxc3 17.Hxc3 Gxd3 18.Hxd3 Se6 19.b5 axb5 20.axb5 c5 21.dxc5 Hxc5 22.Wfc1 Hd6 z szansami na równą grę.

16.Wfc1

Oczywiście nie przechodzi próba wygrania pionka po 16.Sxe4 dxe4 17.Gxe4? Gxe4 18.Hxe4 f6 i białe tracą skoczka.

16...Sg6 17.Gxe4 Gxe4

Po 17...dxe4 18.Sxg6 Gxg6 19.Se2 z następnym b4-b5 białe miałyby aktywną grę na lewej flance.

18.Sxe4 dxe4

Czarne mają już pewne problemy, np. po 18...Sxe5 19.Sd2 Sd7 20.b5 axb5 21.axb5 Wc8 22.bxc6 bxc6 23.Wb7 Hd6 24.Hf5 Wed8 25.Sb3 g6 26.Hc2 odstały pionek c6 byłby przedmiotem nacisku białych figur.

19.Sxg6 hxg6 20.b5!

Białym udało się przeprowadzić ten kluczowy manewr w korzystnym momencie i realizują atak mniejszościowy, polegający na próbie rozbicia większej masy pionkowej.

20...cxb5

Czarne miały już trudny wybór decyzji. Po 20...axb5 21.axb5 Wd6 22.Ha4 Wc8 23.Ha7 Wc7 24.Wc5 przewaga pozycyjna białych byłaby wyraźna.

21.axb5 Wd6

Po 21...axb5 22.Wxb5 czarny pionek b byłby słaby i dodatkowo groziłoby Wb5-e5.

22.bxa6 bxa6

Nie lepsze byłoby 22...Wxa6 wobec 23.Wb5! 

23.Ha4 Hd7 24.Hxd7 Wxd7

Wymianą hetmanów czarne nie polepszyły swej sytuacji, gdyż powstała końcówka jest praktycznie niemożliwa do utrzymania. Plan białych jest taki: najpierw związać wieże przeciwnika obron pionka a6 i następnie zaktywizować króla.

25.Wc5 Wa7 26.Wa5 Kf8

Jeśli 26...We6, to 27.Wb8+ Kh7 28.g4 f6 29.h4 z marszem króla na f4 z groźbą matową Wa5-c5-c8 itd.

27.Wb6 Wea8 28.h4 Ke7 29.Kh2 Kd7 30.Kg3 Kc7 31.Wb2 Wb7 32.Wc5+ Kb8 33.Wa2!

Wszystkie siły czarnych są zaangażowane obroną swego pionka. Białe przystępują do akcji na skrzydle królewskim.

33...We7 34.Kf4 Kb7 35.Wb2+ Ka7 36.Wc6 Wh8 37.Wa2! a5

Lub 37...Wxh4+ 38.Kg3 Wh5 39.Wcxa6+ Kb8 40.Wa8+ Kc7 41.W2a7+ Kd6 42.Wd8+ Ke6 43.Wa6+ Kf5 44.Wd5+ z matem.

38.Wxa5+ Kb7 39.Wca6 Wxh4+ 40.Kg3 Wh5 41.Wa7+ Kc6 42.W5a6+ Kb5 43.Wxe7 Wg5+ 44.Kh2 Kxa6 45.Wxf7 1-0